DÖKME VE DÖVME DEMİR

Maden ergitme fırınında yapılan pik demiri de bir çeşit demir alaşımı sayılırsa da, bu çok ham bir alaşımdır, İçinde çok sayıda yabancı madde olduğu gibi, bileşimi de düzgün değildir. Pik demiri biraz arıtılınca “dökme demir” haline gelir. Bunun için, pik demiri kok kömürü ile bir “döküm ocağı”nda yeniden ergitilir.
Yeniden ergitilmiş maden çok akıcıdır. Er­gitme işi tamamlanınca biçimlendirilmiş kalıp­lara dökülür. Dökme demir motor blokları ve makine çerçevesi yapmak için ideal bir malze­medir. Sağlam, dayanıklı, serttir; sarsıntıyı iyi emer. Tek sakıncası vardır: Gevrektir, kolay kırılır.

“Dövme demir” ise dökme demirin daha da arıtılmış halidir. Dövme demir hemen hemen arı demirdir (içinde ancak % 0,1—0,2 oranında kar­bon vardır). Ayrıca cüruf iplikçikleri de bulunur. Pik demirinin bir “tav fırını “nda demir oksitle birlikte ısıtılmasıyla elde edilir. Demir oksitin bileşimindeki oksijen pik demirinin içindeki yabancı maddelerle birleşir. Böylece yabancı maddeler ya kaynayarak gaz haline gelir ve yok olur, ya da bir cüruf oluşturur. Ancak fırının sıcaklığı madenin sıvı hale gelmesine yetecek kadar yüksek değildir. İşte dövme demirin içinde bir miktar cüruf lifleri bulunmasının nedeni bundandır.
Çeşitli çelik yapım fırınlarında pik demirinin arıtılması sonunda demirin bileşimindeki karbon bileşiği azaltılır, bu arada öbür istenmeyen mad­delerden de kurtulunur. Çelik yapımcısı çeliğin içindeki karbon bileşiği istediği miktara ulaşın­ca, arıtma işlemini durdurur. Sonra çeliğe iste­diği bileşimi kazandırmak için, içine miktarı denetlenmiş başka maddeler katar.